Verslag NFF Extended: Mentale gezondheid in beeld

Moderator Winnie Roseval is onderzoeker, filosoof en consultant voor diversiteit en inclusie. Ze opent de middag door te stellen dat ze niet gelooft dat mentale gezondheid iets is wat je hebt of niet hebt. “Het is een spectrum, een beweging. Veel van wat wij problematiek noemen is ook een manier van zijn in de wereld. Een andere manier van voelen, van waarnemen en verbinding maken.”

Ze benadrukt het belang van het vertellen van verhalen hierin. Dit zegt iets over waar wij staan als samenleving. “Films en series spelen een rol in hoe we als samenleving naar mentale gezondheid kijken. Ze kunnen stigma’s doorbreken en gesprekken openen.” In deze NFF Extended staan de mensen die deze verhalen maken centraal en kijken we naar wat zij nodig hebben.

Claire van Daal, artistiek leider van het Nederlands Film Festival, heet het publiek kort welkom en benoemt ook hoe noodzakelijk het is om het thema van mentale gezondheid in de filmsector te bespreken. “We zijn het ons publiek verschuldigd, we zijn het onze cast en crew verschuldigd en we zijn het onszelf verschuldigd. Het is zo belangrijk dat we het hierover hebben, elkaar erop aanspreken en van elkaar leren.”

De middag begint met een keynote door iemand die impactmedia tot haar levenswerk heeft gemaakt: Hanna Verboom. In 2014 richtte zij Cinetree op, een online streamingsplatform die zich inzet voor het delen en creëren van verhalen. Hiernaast is ze filmmaker, spreker, en oprichter van stichting Get It Done, die zich richt op de crowdfunding van kleinschalige projecten en sociale cohesie. Hanna begint de keynote met het vertellen van haar persoonlijke verhaal.

Op haar zestiende kreeg Hanna te maken met een depressie. “Het was alsof ik aan het zwemmen was in donker water.” In die tijd werd er weinig gepraat over mentale gezondheid, waardoor Hanna pas jaren later begreep wat er met haar aan de hand was. Twee jaar na haar eerste depressie belandde ze in een psychose en kreeg ze de diagnose bipolaire stoornis. “Als je daarop gaat googelen, krijg je heel veel leuke verhalen binnen hoor! Ik schrok me rot en dacht echt dat dit het einde van mijn leven betekende.”

Jaren later zette Hanna Cinetree op, waarmee ze als streamingdienst een podium biedt voor belangrijke films, met als missie het vertellen van urgente verhalen. Haar eigen verhaal had ze echter een lange tijd voor zichzelf gehouden, maar ze voelde dat het voor haar tijd was daar open over te zijn. In twee dagen tijd maakte ze samen met haar team de korte documentaire Uit de Schaduw, een film waarin Hanna voor het eerst openlijk vertelt over haar psychische variatie. Een van de belangrijkste deskundigen in de film, psychiater Dirk de Wachter, legt uit dat er ook een kracht zit in mensen met een psychische variatie, een term die hij gebruikt in plaats van psychische stoornis. Hij vertelt in de film dat de woorden die we gebruiken en de verhalen die we vertellen impact hebben op het perspectief waarmee we kijken naar psychisch lijden. Dit perspectief beïnvloed vervolgens weer hoe het lijden wordt ervaren.

Nadat de documentaire uitkwam, kreeg Hanna duizenden berichten van mensen die zich allemaal in haar verhaal herkenden. “Ineens realiseerde ik me: het is heel normaal om niet normaal te zijn!” Na Uit de Schaduw volgde in 2023 een tweede documentaire, Samen Uit de Schaduw, waarin Hanna samen met haar broertje Juda op zoek gaat naar antwoorden en tot de conclusie komt: “Mensen hebben meer mensen nodig.” Uit de Schaduw is uitgegroeid tot een beweging, met naast een tweede film ook een festival met sprekers, workshops en muziek dat zich richt op het faciliteren van open ontmoetingen.

“Het is belangrijk dat we neurodiversiteit en psychisch lijden omarmen,” vervolgt Hanna. Het narratief is nog vaak dat wanneer iemand te maken krijgt met een psychische variatie, dat dit het einde is. Wanneer verhalen “uit de schaduw” mogen komen, dan kunnen ze worden genormaliseerd en kunnen andere mensen er ook voor je zijn. Het narratief waarin we naar mentale gezondheid kijken is nog erg eenzijdig. “We zijn te veel in hokjes en labels gaan denken, terwijl we naar het grotere plaatje en de kracht van neurodiversiteit moeten kijken.” Cinetree probeert verbindingen te leggen waardoor film kan worden gebruikt als middel voor verandering. Om deze reden is vorig jaar de Cinetree Foundation opgericht, wat wil bijdragen aan het doel om films als impactmiddel te gebruiken.

Als afronding van haar verhaal, wil Hanna graag nog benadrukken hoe we echt impact kunnen maken: samen. Hanna groeide op in Kenia, waar alles draait om gemeenschap, Ubuntu. “Soms denk ik dat dit is wat we missen in dit land, we leven in bubbels waar iedereen dezelfde mening heeft, maar ondertussen voelen steeds meer mensen zich eenzaam.” Sociale structuren zijn volgens Hanna ongelooflijk belangrijk. “Als het gaat om mentale gezondheid, praten mensen door stigma en schaamte vaak niet, waardoor ze dieper en dieper zinken.” Ze legt uit hoe sociale structuren van groot belang zijn, dat het gevoel hebben dat je ergens onderdeel van bent en lokaal meedoen het allerbeste is wat je kunt doen voor je mentale gezondheid. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat alle mooie dingen die er al gebeuren op sociaal domein, worden gekoppeld aan de zorg? Om dit te bereiken moeten verhalen die van maatschappelijk belang zijn blijven vertellen. “Hiermee hebben wij als makers iets ongelooflijk moois in handen, wij kunnen mensen bereiken en aanzetten tot verandering.”

Tekst: Valérie Hoffmann
Fotografie: Wilke Geurds